Svetski dan bez duvanskog dima, koji se obeležava 31. maja, ima za cilj podizanje svesti o štetnim posledicama korišćenja duvanskih proizvoda. Ove godine, kampanja nosi slogan „Razotkrivanje privlačnosti: suprotstavljanje zavisnosti od nikotina i duvana“. U Srbiji, prema podacima istraživanja iz 2023. godine, 37,9% odraslog stanovništva puši, što nas svrstava među zemlje sa visokom prevalencijom pušenja. Ova navika je više prisutna među muškarcima, ali se kod žena beleži rastući trend.
Većina pušača, njih 81,8%, puši svakodnevno, a svaki peti pušač popuši više od jedne paklice dnevno. Posledice pušenja su ozbiljne: godišnje oko 19.000 ljudi u Srbiji umre od bolesti povezanih sa pušenjem, što predstavlja 20% svih prevremenih smrti. Olja Ćorović, aktivistkinja iz udruženja „Punim plućima“, lično je iskusila tragediju gubitka supruga i oca usled karcinoma pluća. Ona naglašava važnost prevencije i poziva ljude da prestanu da puše pre nego što bude prekasno.
Karcinom pluća često se otkriva u uznapredovalim stadijumima, kada su šanse za izlečenje znatno smanjene. U Vojvodini je 2020. godine započet skrining na karcinom pluća, koji se kasnije proširio na Beograd i druge gradove, sa ciljem ranog otkrivanja bolesti. Inovativne terapije za pacijente u Srbiji dostupne su na teret Fonda za zdravstveno osiguranje, a lista terapija se svake godine proširuje.
Statistike pokazuju da preko 90% obolelih od karcinoma pluća su pušači, što dodatno naglašava poruku o očuvanju zdravlja. Osim karcinoma pluća, pušenje uzrokuje i druge zdravstvene probleme, poput bolesti usne šupljine i kardiovaskularnih oboljenja.
Svetska zdravstvena organizacija je 1987. godine ustanovila Svetski dan bez duvanskog dima kako bi skrenula pažnju na globalnu epidemiju pušenja. Prema njihovim podacima, 40 miliona adolescenata na svetu koristi duvan, a 15 miliona njih koristi elektronske cigarete. Adolescenti su devet puta skloniji vejpingu nego odrasli, što predstavlja ozbiljan izazov.
Kampanja ove godine fokusira se na strategije duvanske industrije koje privlače nove korisnike, posebno mlade. Ciljevi kampanje uključuju razotkrivanje taktika industrije, kao što su sintetički nikotin i nikotinske soli, koje povećavaju zavisnost. Takođe, promovišu se političke mere za zabranu aroma i reklamiranja, kao i stroža regulacija pakovanja proizvoda.
Jedan od ciljeva je osnaživanje mladih da prepoznaju i odbace uticaj industrije, kao i pružanje pristupa naučno zasnovanoj podršci za odvikavanje. Istraživanja pokazuju da upotreba elektronskih cigareta može povećati verovatnoću prelaska na klasične cigarete, posebno među mladima koji prethodno nisu pušili, čime se podrivaju globalni napori u kontroli pušenja.
Kontrola duvana je ozbiljan javnozdravstveni problem koji zahteva globalnu akciju. Svi relevantni akteri, uključujući institucije, organizacije i pojedince, moraju doprineti zaštiti mladih od uticaja duvanske industrije. Svetski dan bez duvanskog dima simbolizuje zajedničke napore ka stvaranju okruženja koje stavlja zdravlje mladih u prvi plan.
Na kraju, važno je napomenuti da duvanski dim sadrži oko 7.000 toksičnih supstanci, od kojih je oko 100 kancerogenih. Pasivno pušenje takođe predstavlja zdravstveni rizik, naročito za decu, trudnice, starije osobe i hronične bolesnike. I pored napretka u smanjenju upotrebe duvana, taktike duvanske industrije ostaju agresivne i nepopustljive, što zahteva stalnu pažnju i akciju svih društvenih aktera.
