Zadnjih nekoliko dana, u Hrvatskoj i Srbiji, podigla se velika prašina oko Aleksandra Maršavelskog, profesora na Pravnom fakultetu u Zagrebu. U središtu skandala nalazi se njegov tekst objavljen u beogradskim novinama Danas 31. oktobra, u kojem čestita Studentskoj listi na izbornoj pobedi i otkriva da je pisao pod pseudonimom „Prijatelj studenata“ u nizu kolumni koje su se objavljivale u toj novini.
Maršavelskom se zamera podrška studentskom pokretu u Srbiji, kao i njegov članstvo u Vijeću za građanski nadzor sigurnosno-obavještajnih službi. Ministar pravosuđa, uprave i digitalnih transformacija, Damir Habijan, izrazio je svoju kritiku, tvrdeći da je „to njegov privatni angažman, što je za osobu akademskog statusa, odnosno profesora na Pravnom fakultetu, zabrinjavajuće i apsolutno neprihvatljivo“. Uprava Pravnog fakulteta u Zagrebu takođe je podržala ovu kritiku, izjavivši da je „ovakav način političkog ponašanja krajnje neuobičajen za profesora prava“.
Maršavelski je, međutim, izrazio prirodnu brigu za studente koji se bore protiv autoritarnog režima, pružajući im javnu podršku u trenucima kada im prijeti opasnost. On je u intervjuu za Danas početkom 2025. godine ponovio svoju podršku studentima, što je izazvalo reakciju Aleksandra Vučića, koji je tada mahao slikom Maršavelskog na televiziji, dok su članovi Srpske napredne stranke tražili njegovu deportaciju iz Srbije.
Iako se njegovo ponašanje može smatrati „neuobičajenim za profesora prava“, takva zabrinutost postavlja pitanje o stanju akademske slobode i odgovornosti intelektualaca. Maršavelski je, kao član saborskog Vijeća za građanski nadzor, bio svestran u svojim izjavama, koje su bile javne i poznate vladi obe zemlje. Kritike na njegov račun, koje se svode na teorije zavere, često su zasnovane na političkim floskulama i nezainteresovanosti za činjenice.
Nakon što su se dogodili incidenti u početku 2025. godine, Maršavelski je odlučio da piše pod pseudonimom, da bi izbegao dodatne pritiske od strane Vučićeve vlade, koja je postajala sve agresivnija prema studentima. Njegovi stavovi, izraženi kao „Prijatelj studenata“, ukazivali su na potrebu za organizovanjem političkog pokreta koji bi se protivio autoritarizmu, kao i na važnost proevropske orijentacije.
Solidarnost u ovakvim situacijama ima veliku težinu. Na primer, studenti Filozofskog fakulteta u Zagrebu poslali su svojim kolegama u Beogradu „Blokadnu kuharicu“, spisak uputa kako blokirati fakultet, koji je korišćen tokom protesta 2009. godine. Ovaj oblik podrške ukazuje na povezanost između studenata u regionu koji se bore za bolje uslove i pravedniju društvenu stvarnost.
Pravi razlog za žestoke napade na Maršavelskog leži u njegovom otvorenom izražavanju stavova koji su u suprotnosti sa radikalnim ideologijama. Saborska zastupnica Vesna Vučemilović, na primer, zgrožena je činjenicom da „za sada nema nikakvih sankcija za ovog ostraščenog ljevičara i wannabe revolucionara“. Radikalno desničarske snage u Hrvatskoj, koje su se suočile sa liberalnijim pristupima, smatraju Maršavelskog pretnjom.
U svom tekstu, Maršavelski se osvrće na svoje detinjstvo, zatrovano ratnom propagandom mržnje i nacionalizma, i otvoreno kritikuje ratne zločince i profite koji su profitirali tokom sukoba. On se takođe zalaže za zabranu ustaškog pozdrava „Za dom spremni“, što dodatno provocira desničarske elemente u društvu.
Ovaj slučaj otvara važne teme o slobodi govora, akademskoj odgovornosti i političkoj angažovanosti intelektualaca u savremenim autoritarnim režimima. Maršavelski, kao profesor prava i aktivista za ljudska prava, suočava se sa izazovima koje donosi njegova javna podrška studentima i kritika autoritarnih vlasti, ostavljajući otvorenim pitanje o budućnosti akademske slobode u regionu.
