Kraljevska botanička bašta Kju (RBG Kju) iz Velike Britanije naglašava kako ubrzani razvoj veštačke inteligencije (AI) i digitalnih tehnologija drastično menja način na koji naučnici pristupaju zaštiti biljnih vrsta. Ove inovacije predstavljaju ključni moment u „trci protiv izumiranja“, u kojoj botaničari nastoje da identifikuju i očuvaju ugrožene vrste pre nego što nestanu sa planete.
Nove tehnologije omogućavaju istraživačima da prate promene u prirodi u realnom vremenu, uključujući pomeranje perioda cvetanja biljaka širom sveta. Analiza genetskog materijala iz starih uzoraka, kao što su gljive stare gotovo dva veka, postala je mnogo lakša zahvaljujući naprednim tehnologijama.
U poslednjih sto godina, vreme cvetanja biljaka se pomerilo za oko 2,5 dana po deceniji, što je direktno povezano sa klimatskim promenama. Rastuće temperature i promene u obrascima padavina utiču na to da pojedine vrste cvetaju ranije, dok druge kasne. Ove promene mogu poremetiti dugogodišnje prirodne odnose između biljaka i oprašivača, čime se ugrožavaju životinje koje zavise od određenih biljnih vrsta u specifičnim periodima godine.
Osim toga, analiza starih uzoraka gljiva donela je nova saznanja o njihovoj genetici. Napredne tehnologije omogućavaju istraživačima da rekonstruišu visokokvalitetne genome čak i iz materijala starog 180 godina.
Biljke i gljive su osnovni elementi života na Zemlji, jer učestvuju u proizvodnji hrane, razvoju lekova, skladištenju ugljenika i regulaciji klime. Međutim, procene pokazuju da je oko 40% od ukupno 70.000 poznatih biljnih vrsta trenutno u riziku od izumiranja. Dodatni problem predstavlja to što postoji još oko 330.000 vrsta koje tek treba detaljno istražiti. Stručnjaci smatraju da bi oko 100.000 biljnih vrsta moglo biti potpuno nepoznato nauci, što dodatno naglašava hitnost istraživanja.
Svake godine se identifikuje oko 2.000 novih biljnih vrsta, što predstavlja samo mali deo ukupne nepoznate biološke raznolikosti. Potencijalno korisne vrste često nestaju pre nego što ih nauka stigne proučiti. Veštačka inteligencija već pomaže u identifikaciji kompleksnih biljaka, kao što su šaševi i tresetne mahovine, čije su ključne karakteristike često nevidljive bez mikroskopske analize. AI sistemi pokazuju veću preciznost od ljudskih stručnjaka, što predstavlja značajan pomak u istraživanju.
RBG Kju je završio digitalizaciju svoje kolekcije od 7,4 miliona biljnih primeraka, uključujući i istorijske uzorke koje je prikupio Čarls Darvin. Ovaj projekat trajao je četiri godine i podrazumevao je svakodnevno snimanje oko 20.000 visokokvalitetnih slika. Cilj ove digitalne baze je olakšati pristup podacima istraživačima širom sveta i ubrzati identifikaciju novih i ugroženih vrsta.
Međutim, izveštaj koji su sačinili oko 400 naučnika iz 40 zemalja upozorava na potencijalne rizike. Ako se podaci ne prikupljaju ravnomerno i ako se digitalni alati ne koriste pažljivo, postoji opasnost da veštačka inteligencija dodatno pojača postojeće nejednakosti u naučnim istraživanjima.
U svetlu ovih izazova, digitalna revolucija u herbarijumima i naučnim zbirkama postaje sve važnija. Ulaganje u digitalizaciju i korišćenje veštačke inteligencije može značajno doprineti očuvanju biološke raznolikosti i borbi protiv izumiranja biljnih vrsta. U ovom trenutku, kada je gubitak biodiverziteta globalni problem, naučnici se oslanjaju na inovacije da bi obezbedili budućnost biljnih vrsta na našem planetu.
