Odbor za zaštitu prava Srba u Federaciji BiH nedavno je objavio zabrinjavajuće informacije o pravnom statusu Srpske pravoslavne crkve Svetog Ilije u Gradačcu. Prema saopštenju odbora, utvrđeno je da je Opštinski sud u Gradačcu 2008. godine upisao ovu crkvu u vlasništvo nepostojeće institucije pod nazivom „Istočna pravoslavna crkvena općina u Gradačcu“. Ova situacija izaziva ozbiljna pitanja o pravilnosti i zakonitosti postupaka koji su doveli do ovakvog upisa.
Prema zvaničnim podacima iz gruntovnih knjiga, uložak broj 3294 u katastarskoj opštini Gradačac I jasno navodi da je vlasnik Srpske pravoslavne crkve Svetog Ilije „Istočna pravoslavna crkva“. Ova informacija ima značajnu pravnu težinu, jer se radi o crkvi koja je izgrađena 1895. godine. Osveštao ju je mitropolit i vladika zvornički Dionisije Ilijević 1887. godine, a sada se suočava sa situacijom u kojoj je upisana na osnovu nepostojećeg titulara.
Đorđe Radanović, predsednik odbora, ističe da je naziv „Istočna pravoslavna crkva“ uveden u doba Austrougarske s ciljem da se destabilizuje jedinstvo Srpske pravoslavne crkve. Prema njegovim rečima, u 21. veku se u Federaciji BiH ponovo koristi ovaj naziv, a to se dešava bez poštovanja važećih zakona i pravila koja bi trebala da regulišu utvrđivanje vlasništva.
Radanović se pita kako je moguće da su odgovorni u gruntovnici 2008. godine upisali nepostojeću „Istočnu pravoslavnu crkvu“ kao vlasnika Srpske pravoslavne crkve. Takođe, postavlja pitanje kako je moguće da se kao vlasnik crkvenog dvorišta upisuje neka „država“. On smatra da su radnici gruntovnice u Gradačcu morali biti svesni da se radi o srpskoj crkvi i da ne postoji titular pod imenom „Istočna pravoslavna crkva“.
Ovaj slučaj ukazuje na šire probleme u vezi sa pravima Srba u Federaciji BiH, posebno kada je reč o religijskim i kulturnim institucijama. U mnogim slučajevima, Srbi se suočavaju sa izazovima u ostvarivanju svojih prava, a ovakvi incidenti dodatno komplikuju već teško stanje. Odbor za zaštitu prava Srba smatra da je važno nastaviti borbu za očuvanje pravnog statusa srpskih crkava i drugih kulturnih objekata.
Važno je napomenuti da je crkva Svetog Ilije od velikog značaja za lokalnu zajednicu. Ona ne samo da predstavlja religijski centar, već je i deo kulturne baštine ovog područja. Ova crkva je svedočanstvo istorije i tradicije srpskog naroda u tom regionu, a njeno neosnovano preuzimanje može imati dugoročne posledice po identitet i zajednicu.
U svetlu ovih događaja, Odbor za zaštitu prava Srba u Federaciji BiH poziva na hitnu reviziju svih upisa vezanih za crkvene objekte i na usvajanje mera koje će obezbediti zaštitu prava Srpske pravoslavne crkve. Takođe, pozivaju nadležne organe da preispitaju postupke koji su doveli do ove situacije i da preduzmu odgovarajuće korake kako bi se osiguralo da ovakvi incidenti ne postanu uobičajena praksa.
Kao deo šireg društvenog konteksta, ovaj slučaj podseća na potrebu za dijalogom i razumevanjem među različitim etničkim i verskim zajednicama u Bosni i Hercegovini. Pitanja vlasništva i prava na kulturnu baštinu su osetljiva, a njihovo rešavanje zahteva konstruktivan pristup i saradnju svih strana.
U zaključku, situacija oko crkve Svetog Ilije u Gradačcu naglašava važnost pravne zaštite i očuvanja identiteta srpskog naroda u Federaciji BiH. Potrebno je raditi na tome da se osigura pravno priznanje i zaštita svih verskih institucija, kako bi se očuvala kulturna baština i identitet zajednice.
