Opštinski sud u Zenici je 30. januara 2023. godine poništio odluku iz 2019. godine i vratio Sabornu crkvu u Zenici Srpskoj pravoslavnoj crkvi (SPC). Ova odluka je doneta na osnovu Zakona o stvarnim pravima Federacije BiH, a prenela je vlasništvo nad crkvom na SPC, uklanjajući prethodnu evidenciju o državnoj svojini.
Saborna crkva Presvete Bogorodice, sagrađena 1885. godine, bila je u vlasništvu države BiH od 2019. godine, kada je došlo do procesa harmonizacije zemljišnih knjiga. Prema informacijama koje je prenela Bijeljinska televizija BN, crkva je prešla u državnu svojinu na osnovu zakona o nacionalizaciji iz 1958. godine, kada je država oduzela imovinu, dok je Crkvi ostavljeno pravo korišćenja.
Parohija zenička je 27. juna prošle godine podnela zahtev za brisanje oznake „državne svojine“ nad crkvom koja uživa status nacionalnog spomenika. U obrazloženju suda navedeno je da je prilikom harmonizacije zemljišnih knjiga 2019. godine stari upis o državnoj svojini prepisan u nove knjige bez konsultacija sa vlasnikom, što je izazvalo brojne kritike.
Televizija BN ističe da ovaj slučaj nije usamljen i da je sličan obrazac primenjen i u Mostaru. U oba grada, upise na državu vršio je isti zemljišnoknjižni referent, Meadin Balavac. Dok je Balavac u Mostaru prebacivao određene parcele u državno vlasništvo, imovina Medžlisa Islamske zajednice Mostar je knjižena kao privatno vlasništvo. Ovakva selektivna primena pravila izazvala je zabrinutost među pravoslavnim vernicima, s obzirom na to da su mnogi pravoslavni hramovi, uprkos statusu nacionalnih spomenika, postali deo državne svojine.
Pre donošenja odluke suda, Odbor za zaštitu prava Srba u Federaciji BiH je upozorio da je status Saborne crkve kao „državne imovine“ predstavljao ozbiljan udar na imovinu SPC na ovom području. Odbor je istakao da SPC nikada nije bila pozvana da se izjasni ili učestvuje u postupku koji je doveo do upisa crkve kao državne svojine u maju 2019. godine.
Imovina SPC u BiH, prema kanonskom pravu i istorijskom nasleđu, pripada eparhijama SPC. Ovaj slučaj dodatno je osvetlio složenu situaciju u vezi sa pravima i statusom verskih zajednica u Bosni i Hercegovini, posebno kada su u pitanju imovinska prava.
Odluka Opštinskog suda u Zenici predstavlja značajan korak u pravcu vraćanja imovine SPC, ali i otvara pitanja o budućim procedurama i pravima drugih verskih zajednica. Kako se situacija bude razvijala, biće važno pratiti reakcije i moguće pravne korake koji bi mogli proizaći iz ovog presedana. Pratite nas na našim društvenim mrežama za više informacija o ovoj temi.
