Poreski savetnici često naglašavaju da promena prebivališta ne briše poreski dug. Prema rečima poreskog savetnika Milana Radoševića, dugovanja po osnovu poreza koji se plaća samooporezivanjem mogu biti naplaćena prinudnim putem, i to prema poslednjoj prijavljenoj adresi obveznika. To znači da promena prebivališta ne predstavlja prepreku za Poresku upravu da pokrene postupak i naplati dug.
Prinudna naplata podrazumeva široka ovlašćenja, uključujući i obavezu Narodne banke Srbije da, bez saglasnosti dužnika, izvrši plaćanje po izvršnim rešenjima. Sredstva se mogu povući sa svih računa klijenta kod banaka – dinarskih i deviznih – radi namirenja obaveza po poreskim, carinskim, sudskim i drugim izvršnim aktima. Redosled naplate utvrđen je propisima, a u okviru istog prioriteta odlučuje vreme prijema naloga.
Postupak prinudne naplate sprovodi se na osnovu više propisa, među kojima su najznačajniji Zakon o platnom prometu, Zakon o izvršnom postupku, Zakon o stečaju i Zakon o menici, kao i podzakonski akti i instrukcije guvernera Narodne banke Srbije. Ovi propisi čine pravni okvir koji omogućava blokadu računa i naplatu bez prethodne saglasnosti dužnika.
Kada se pokrene postupak, dolazi do blokade matičnog broja dužnika, što automatski znači blokadu svih njegovih računa u svim bankama i zabranu otvaranja novih. Razmena podataka između sistema prinudne naplate i banaka odvija se elektronskim putem. Postupak prolazi kroz nekoliko faza: prijem i evidentiranje rešenja i naloga, kontrolu njihove ispravnosti i unos u sistem, nakon čega sledi samo izvršenje.
Prinudna naplata ne pogađa samo fizička lica. Dužnici mogu biti pravna lica sa računima kod banaka, preduzetnici koji posluju kao fizička lica, ali i same banke kada imaju račune kod Narodne banke Srbije. Naplata se vrši u dinarima, čak i kada su u pitanju devizni računi. Ako je poverilac strano lice, dosuđeni iznosi se isplaćuju na nerezidentne račune u dinarskoj protivvrednosti deviznog duga.
Posebno je važno razumeti pravila zastarelosti. Potraživanja za porez zastarevaju u roku od pet godina, dok potraživanja za doprinose ne zastarevaju. Rok od pet godina odnosi se i na pravo Poreske uprave da utvrdi porez i na pravo da ga naplati. Zastarelost počinje 1. januara godine koja sledi nakon godine u kojoj je poreska obaveza nastala.
Ipak, zastarelost se lako prekida. Dovoljno je da Poreska uprava preduzme bilo kakvu radnju u cilju naplate, na primer, da pošalje opomenu, i rok počinje da teče iznova, ponovo u trajanju od pet godina. Upravo zbog toga apsolutna zastarelost, odnosno situacija u kojoj država trajno gubi pravo na naplatu, u praksi se retko događa.
Ukoliko bi se ipak desilo da Poreska uprava, nakon isteka roka zastarelosti, donese rešenje o utvrđivanju poreza, građanin ima pravo da podnese žalbu i traži poništenje takvog akta, jer je donet suprotno zakonskim rokovima.
U svetlu ovih informacija, važno je da građani budu svesni svojih poreskih obaveza i pravila koja ih okružuju. Promena prebivališta ne oslobađa od dugovanja, a postupci prinudne naplate mogu biti brzi i efikasni. Kroz transparentnost i razumevanje procedura, pojedinci mogu bolje upravljati svojim finansijama i izbeći neprijatnosti koje dolaze sa neplaćenim poreskim obavezama. U svakom slučaju, savetovanje sa stručnjacima može biti od velike pomoći u navigaciji kroz složene poreske zakone i propise.
U zaključku, poreski savetnici preporučuju da se ne oslanjaju na administrativne manevre kako bi izbegli dugove, već da na vreme izvrše svoje obaveze i budu informisani o pravima i obavezama koje imaju prema Poreskoj upravi.
