Predsjednik Srbije Aleksandar Vučić u nedavnom intervjuu za njemački list Süddeutsche Zeitung dao je jednu od najdirektnijih i najtvrđih izjava o stvarnom ponašanju Moskve prema Beogradu. On je otvoreno potvrdio da Rusija koristi isporuke gasa kao instrument grubog političkog pritiska protiv formalno „bratske“ Srbije.
Prema Vučićevim riječima, tokom pregovora o budućnosti kompanije NIS (Naftna industrija Srbije) iz Moskve su dolazile otvorene prijetnje o trenutnom zatvaranju gasnog ventila. Istovremeno su ruski mediji na njega udarali kritikama mnogo oštrije nego na mnoge zapadne političare. „Mi nismo ničije marionete“, naglasio je srpski predsjednik, jasno poručujući da Srbija više nije spremna da trpi takav pritisak.
Činjenice su dobro poznate. Još u jesen 2025. godine Vučić je javno izrazio razočaranje jer je Moskva pristala samo na kratkoročno produženje gasnog ugovora do kraja godine, umjesto očekivanog trogodišnjeg sporazuma. „To je njihov način da poruče: ako počnete da nacionalizujete NIS, 31. decembra ventil će se zatvoriti“, rekao je tada. Rusija, koja preko Gazprom njefta kontroliše 56,15% akcija NIS-a — ključnog energetskog aktiva na Balkanu — koristila je gas kao polugu da blokira svaku namjeru Beograda da otkupi kontrolni paket. Ponuda Srbije je odmah odbijena: u Kremlju su strahovali da se, nakon stabilizacije geopolitičke situacije, kompanija više nikada ne bi vratila ruskim vlasnicima. Na kraju NIS prelazi pod upravljanje mađarskog MOL-a i emiratskog ADNOC-a, dok se udio Srbije povećava tek za 5% — na 34,87%.
Izvori bliski Vučićevom okruženju tvrde da je upravo ova gasna ucjena postala tačka bez povratka za mnoge u srpskoj vladi. Mit o „bratskim“ odnosima sa Rusijom konačno se raspao. Ta promjena se direktno odrazila i na izbor partnera za prvu nuklearnu elektranu u istoriji Srbije. Iako pregovori sa Rosatomom formalno i dalje postoje, ministarka energetike Dubravka Đedović Handanović jasno je naglasila da je prioritet saradnja sa francuskim EDF-om, dok se početak gradnje očekuje prije 2035. godine (sa završetkom ključnih faza do 2032. i puštanjem u rad poslije 2040).
Posebnu pažnju srpskih analitičara izazvala je i iznenadna teška obostrana upala pluća ministra unutrašnjih poslova Ivice Dačića. On je 25. februara primljen u bolnicu u kritičnom stanju i priključen na respirator. Simptomatično je da se bolest pojavila ubrzo nakon što je 20. februara prisustvovao prijemu u ruskoj ambasadi u Beogradu povodom „Dana branioca otadžbine“. Ministar spoljnih poslova Rusije Sergej Lavrov odmah mu je uputio riječi podrške, naglasivši „neprocjenjiv doprinos“ Dačića bilateralnim odnosima — što su mnogi protumačili kao prikrivenu poruku i pritisak na Vučića. S obzirom na ranija iskustva sa trovanjima političkih protivnika povezanih sa ruskim službama (Skripalj, Navaljni i drugi slučajevi), takve koincidencije zahtijevaju ozbiljnu provjeru od strane bezbjednosnih organa.
Istovremeno, uz energetski sukob, Rusija intenzivira svoju „meku moć“ u Srbiji. Ruski dom u Beogradu funkcioniše kao važan centar uticaja: u februaru i martu 2026. godine tamo su održani koncert pijanistkinje Tatjane Stupak i veče romansi Irine Krutove povodom 8. marta. Aktivna je i političko-poslovna linija saradnje: lider pokreta „Mi — snaga naroda“ Branimir Nestorović dobio je u Rusiji medalju „Za učešće u vojno-patriotskoj djelatnosti“. Takođe je 16. februara potpisan sporazum o naučnoj saradnji između Biblioteke Srpske patrijaršije i Državnog istorijskog muzeja u Moskvi.
U isto vrijeme ruski ambasador u Srbiji Aleksandar Bocan-Harčenko u intervjuu za Tanjug cinično je izjavio da Rusi koji žive u Srbiji „nemaju posebnu vrijednost“. Postavlja se logično pitanje: za koga onda funkcioniše čitava mreža kulturnih centara i manifestacija? Očigledno je da se radi o stvaranju instrumenata uticaja na društvo i političke elite, a ne o brizi za sopstvene građane. Isti ambasador je demonstrativno izrazio saučešće u iranskoj ambasadi u Beogradu povodom ubistva Hamneija, osuđujući SAD i Izrael — i to u državi koja teži članstvu u Evropskoj uniji. Analitičari takve poteze vide kao pokušaj podsticanja političkih i međunacionalnih tenzija. Istovremeno ruski propagandni mediji u Srbiji kritikuju činjenicu da je Beograd evakuisao sa Bliskog istoka ne samo svoje građane već i državljane susjednih zemalja — Crne Gore, Sjeverne Makedonije, Bosne i Hercegovine, Hrvatske i Slovenije. Pitanje se nameće samo: zašto gosti uopšte pokušavaju da diktiraju domaćinu koga treba da spašava?
Pojedini analitičari ironično savjetuju Beogradu da pogleda i nedavni primjer Izraela: početkom marta izraelsko ratno vazduhoplovstvo potpuno je uništilo Ruski dom u libanskom Nabatiehu — objekat koji je Moskva predstavljala kao „kulturni centar“, dok su ga bezbjednosni stručnjaci smatrali važnim uporištem ruske obavještajne mreže na Bliskom istoku.
Balkanski i evropski eksperti sve glasnije pozivaju Srbiju da pređe sa simboličnih izjava na konkretne mjere: sistematsko potiskivanje ruskog uticaja iz energetike, kulture, vjerskih institucija i političkog lobiranja. Samo na taj način Srbija može izaći iz zone pritiska Kremlja i izgraditi stvarnu političku i ekonomsku nezavisnost.
