Arheolozi su na trasi buduće železničke obilaznice oko Niša napravili značajno otkriće – pronađeno je drevno naselje u ataru sela Malča, koje datira iz eneolitskog perioda. Ovo naselje je povezano sa poznatim lokalitetima Bubanj i Velika Humska Čuka, a istraživanje se sprovodi u okviru jednog od najkompleksnijih poduhvata Zavoda za zaštitu spomenika kulture Niš.
Lokalitet Novosel prostire se na 15.000 kvadratnih metara i predstavlja značajan korak ka razumevanju istorije ovog kraja. Preliminarni podaci ukazuju na to da naselje pripada kulturnoj grupi Černavoda III, a dodatni detalji će biti poznati nakon sprovedenih zaštitnih arheoloških iskopavanja, kako su saopštili iz Zavoda.
Veruje se da je ovo naselje nastalo i razvijalo se nakon upotrebe misterioznog „rondela“ na obližnjem lokalitetu Orničje, koji je takođe istraživan. Ovo otkriće predstavlja novu mogućnost za istraživanje načina života prastanovnika ovog područja.
Istraživački tim se suočava sa izuzetno teškim uslovima rada usled nepovoljnih vremenskih prilika. Naime, obilne padavine u periodu između oktobra i decembra 2025. godine, kao i u januaru i februaru 2026. godine, otežavaju pristup terenu, što dodatno komplikuje arheološka iskopavanja. „Arheološka iskopavanja se odvijaju prema prioritetima projekta izgradnje, a uslovi su ekstremni“, ističu iz Zavoda.
Ovaj projekat je jedan od najvećih poduhvata Zavoda za zaštitu spomenika kulture Niš od njegovog osnivanja 1966. godine, a uključuje više od 25 angažovanih stručnjaka, koji primenjuju savremene metode zaštite nasleđa. Površina iskopavanja na lokalitetu Novosel iznosi oko 17.000 kvadratnih metara, dok sama dužina trase iznosi oko 500 metara.
Jedan od ključnih elemenata ovog istraživanja su misteriozni sistemi rovova i palisada, poznati kao tip rondel. Ovi arheološki ostaci i dalje intrigiraju naučnu javnost, a novo otkriće na lokalitetu Novosel pomaže u sklapanju kockica mozaika života prastanovnika niškog kraja.
U okviru ovog velikog posla, Zavod za zaštitu spomenika kulture Niš radi u saradnji sa Arheološkim institutom Beograd i Narodnim muzejem Niš. Timom rukovode mr Aleksandar Aleksić iz Zavoda, dr Aleksandar Kapuran iz Arheološkog instituta i MA Slobodan Mitić iz Narodnog muzeja Niš. Ovaj poduhvat se sprovodi uz punu podršku naručioca radova, kompanija „Ekstra Auto Transport Vrbas d.o.o.“ i „Infrastrukture Železnice Srbije“.
Dok se arheolozi bore protiv vremena da iz zemlje izvuku priče stare hiljadama godina, teške mašine čekaju da započnu izgradnju moderne železnice. Ova situacija oslikava izazove s kojima se suočavaju arheolozi prilikom istraživanja i očuvanja kulturnog nasleđa, a otkrića poput ovog pružaju dragocene informacije o životu naših predaka.
U zaključku, otkriće drevnog naselja na trasi buduće železničke obilaznice oko Niša ne samo da osvetljava bogatu istoriju ovog kraja, već i ukazuje na važnost arheoloških istraživanja u razumevanju kulturnog nasleđa. U narednim mesecima, očekuje se da će dodatna istraživanja doneti nova saznanja i možda otkriti još više o životu prastanovnika ovog regiona.
