Evropska komisija je predložila Savetu Evropske unije da se odmrznu 4,2 milijarde evra kohezijskih sredstava i da se ponovo otvore vrata programa Erasmus+ i Horizont Evropa za mađarske studente i istraživače. Ovaj potez dolazi kao rezultat napretka Mađarske u vladavini prava, što je od suštinskog značaja za dalju saradnju sa EU.
Mađarska vlada je 9. septembra podnela pisano obaveštenje Evropskoj komisiji, u kojem je navela da je ispunila uslove koji se odnose na mehanizam uslovljavanja vladavinom prava. Ovaj mehanizam je uveden kako bi se osiguralo da članice EU poštuju osnovne vrednosti kao što su vladavina prava, demokratija i ljudska prava. Pre toga, u decembru 2022. godine, Mađarskoj je blokirano 55% kohezionih sredstava zbog zabrinutosti oko korupcije, javnih nabavki i zaštite finansijskih interesa EU tokom prethodne vlade.
Predsednica Evropske komisije, Ursula fon der Lajen, istakla je da su u poslednjem periodu u Mađarskoj preduzeti značajni koraci ka jačanju vladavine prava i zaštiti finansijskih interesa EU. Ova izjava naglašava pozitivne promene koje su se desile u zemlji, kao i opredeljenje vlasti da se usklade sa evropskim standardima.
Pored toga, Evropska komisija je pozdravila najavu Mađarske da će se priključiti Evropskom javnom tužilaštvu, što je još jedan od koraka ka jačanju transparentnosti i borbi protiv korupcije. Ovaj potez se smatra važnim za povratak poverenja u institucije i procese unutar zemlje.
Ukoliko države članice odobre predlog Evropske komisije, Mađarskoj bi ponovo bilo dostupno oko 4,2 milijarde evra. Međutim, deo tih sredstava, tačnije oko 2,2 milijarde evra iz budžetskog perioda 2021–2027, ostao bi suspendovan zbog horizontalnih uslova koji se odnose na poštovanje vrednosti iz Povelje EU o osnovnim pravima. Ovo uključuje i pitanje akademskih sloboda, koje je od posebnog značaja za obrazovni sektor i istraživanje u zemlji.
Mađarska je ranije najavila da bi tokom oktobra mogla da podnese novu pisanu samoprocenu u vezi sa ispunjavanjem uslova za oslobađanje i tog dela sredstava. Ova samoprocena može biti ključna za buduće korake i eventualno otključavanje dodatnih sredstava koja su vitalna za razvoj i stabilnost zemlje.
U ovom kontekstu, važno je napomenuti da su vladavina prava i zaštita osnovnih prava građana osnovne vrednosti na kojima počiva Evropska unija. Održavanje ovih vrednosti je ključno za jedinstvo i stabilnost EU, a svaka država članica je odgovorna za njihovo poštovanje. Mađarska, kao članica EU, suočava se sa izazovima, ali i prilikama da pokaže svoju posvećenost ovim principima.
S obzirom na to da su koheziona sredstva ključna za finansiranje različitih projekata, kao što su infrastrukturni razvoj, obrazovanje i istraživanje, njihov povratak može značajno uticati na ekonomski razvoj Mađarske. Ulaganje u obrazovanje i istraživanje, putem programa kao što su Erasmus+ i Horizont Evropa, može doneti dugoročne koristi, kako za pojedince, tako i za društvo u celini.
Mađarska se nalazi na prekretnici, i odluke koje donese u narednom periodu mogu imati dalekosežne posledice. Saradnja sa EU, uključujući povratak u programe kao što su Erasmus+ i Horizont Evropa, može pomoći u jačanju pozicije zemlje na međunarodnoj sceni, kao i u unapređenju kvaliteta života njenih građana.
U zaključku, odmrzavanje kohezijskih sredstava i ponovo otvaranje programa za mađarske studente i istraživače predstavlja važan korak ka ponovnom uspostavljanju pune saradnje Mađarske sa Evropskom unijom. Ovaj proces, ukoliko se uspešno realizuje, može doprineti jačanju vladavine prava, poboljšanju obrazovnog sistema i ekonomskom razvoju. Očekuje se da će Mađarska nastaviti sa preduzimanjem potrebnih koraka kako bi ispunila sve zahtevane standarde i osigurala svoja prava unutar EU.
